عفونت ویروسی دستگاه گوارش چیست؟

ویروس های متفاوتی ممکن است باعث التهاب پوشش داخلی معده، روده کوچک و روده بزرگ شوند. عفونت ویروسی دستگاه گوارش شدیداً مسری و بسیار شایع است به طوری که باعث میلیون ها مورد ابتلا به اسهال در هر سال می شود. هر فردی ممکن است مبتلا به عفونت ویروسی گوارشی شود. در بیشتر موارد هیچ گونه عارضه ای به جز کاهش آب بدن، ایجاد نمی شود.

شایع ترین علائم عفونت ویروسی گوارشی عبارتند از:

اسهال آبکی
استفراغ
علائم دیگر که به میزان کمتری مشاهده می شوند، عبارتند از:

سردرد
تب
لرز
درد شکمی
علائم معمولا  ۱۲ تا ۴۸ ساعت پس از مواجه شدن با ویروس بروز می نمایند و ۱ تا ۳ روز و یا در برخی عفونت های ویروسی  بیش از ۳ روز ادامه می یابند.

عوارض

شایعترین عارضه عفونت های گوارشی ویروسی از دست دادن مایعات بدن است. آب بدن از طریق اسهال و استفراغ دفع می شود. در صورتی که فردی برای جبران آب از دست رفته، مایعات کافی مصرف نکند، گرفتار کم آبی بدن می شود و تعادل آب و املاح بدن به هم می خورد. شیرخواران، کودکان و سالمندان و افراد دارای ضعف سیستم ایمنی در بیشترین خطر کم آبی بدن قرار دارند.

علائم کم آبی بدن در بزرگسالان

تشنگی مفرط
کاهش دفعات دفع ادرار
تیره شدن رنگ ادرار
پوست خشک
خواب آلودگی، سرگیجه یا ضعف و سستی
علائم کم آبی بدن در شیرخواران و کودکان کم سن

خشکی زبان و دهان
همراه نبودن اشک با گریه
خیس نشدن پوشک تا ۳ ساعت یا بیشتر
تب بالا
بدخلقی یا خواب آلودگی غیر معمول
گونه ها یا چشم های گود افتاده یا فرورفتگی در ناحیه ملاج سر
بر اثر کاهش آب بدن، پوست پس از وارد کردن فشار به راحتی به حالت اول باز نمی گردد.

ThinkstockPhotos-521205131_1483715840617_7550019_ver1.0-780x405

در صورت وجود علائم زیر به پزشک مراجعه نمایید:

وجود خون در مدفوع ( چون علامتی از عفونت باکتریایی است )
شدید بودن علائم یا ادامه علائم بیش از چند روز
علائم کاهش آب بدن
در کم آبی شدید بدن ممکن است بستری شدن و دریافت مایعات داخل وریدی ضرورت یابد چون در صورت عدم درمان، ممکن است مشکلات جدی برای سلامتی بدن ایجاد شود. مانند: آسیب به ارگان های بدن، شوک یا کما.

 

ویروس های گوارشی

روتاویروس ها Rotavirus
روتاویروس عامل عفونت گوارشی در شیرخواران و کودکان کم سن و سال است. عفونت روتاویروسی در شیرخواران ۳ تا ۱۵ ماهه شایع تر است. علائم معمولاً ۱ تا ۳ روز پس از ورود ویروس ایجاد می شوند. استفراغ و اسهال آبکی  ۳ تا ۷ روز ادامه می یابند. تب و درد شکمی نیز از علائم عفونت روتاویروسی هستند. بزرگسالانی  که در ارتباط نزدیک با کودکان مبتلا هستند نیز ممکن است مبتلا شوند اما علائم بیماری در بزرگسالان خفیف تر است.

کالیسی ویروس ها Caliciviruses
کالیسی ویروس ها قابلیت بیماری زایی در هر سنی را دارند. شایع ترین نوع آن ها  نوروویروس norovirus  است. نوروویروس شایعترین علت  عفونت های گوارشی در بزرگسالان است و معمولاً در عفونت های گوارشی همه گیر دیده می شوند. عفونت های نوروویروسی در پاییز و زمستان شایع تر هستند اما در هر زمانی از سال مکن است رخ دهند. تهوع، استفراغ، اسهال، دل پیچه، خستگی، سردرد و درد عضلانی از علائم این نوع عفونت ها هستند. معمولاً ۱ تا ۲ روز پس از ورود ویروس به بدن، علائم شروع می شوند و ۱ تا ۳ روز ادامه می یابند.

 

آدنوویروس ها Adenovirus
عمدتاً در سن زیر ۲ سال عفونت زا هستند. از ۴۹ نوع آدنوویروس شناخته شده، یکی باعث عفونت گوارشی می شود. ۸ تا ۱۰ روز پس از ورود ویروس به بدن اسهال و استفراغ  شروع می شود و ۵ تا ۱۲ روز ادامه می یابد. این نوع عفونت در هر فصلی از سال ممکن است رخ دهد.

آستروویروس Astrovirus
آستروویروس ها بیشتر باعث ابتلای شیرخواران و کودکان کم سن می شوند اما بزرگسالان نیز ممکن است مبتلا شوند. ۳ تا ۴ روز پس از ورود ویروس به بدن استفراغ و اسهال آبکی شروع می شوند. علائم به مدت ۲ تا ۷ روز ادامه می یابند. شدت علائم نسبت به علائم عفونت های نوروویروسی یا روتاویروسی کم تر است. عفونت آستروویروسی در تمام طول سال ممکن است رخ دهد اما در ماه های زمستان شایع تر است.

ویروس ها تنها عوامل ابتلا به عفونت های روده ای  نیستند گاهی  باکتری ها یا انگل ها باعث ایجاد عفونت های روده ای می شوند.

 

راه های انتقال

عفونت های روده ای ویروسی معمولاً از فرد به فرد انتقال می یابند. ویروس در مدفوع و استفراغ افراد مبتلا وجود دارد. افراد مبتلا در صورتی که بهداشت دست هایشان را رعایت نکنند ممکن است باعث آلودگی سطوح، اشیا، غذا و آب شوند. زمانی که فرد مبتلا با دست های نشسته با کسی دست بدهد ویروس را انتقال می دهد. زمانی که فرد مبتلا استفراغ می کند ویروس از طریق هوا منتشر می شود. در موارد زیر احتمال ابتلا افزایش می یابد:

لمس اشیا یا سطوح آلوده و سپس بردن دست به دهان
استفاده مشترک از غذا، نوشیدنی و ظروف غذاخوری با افراد مبتلا
خوردن غذایی که با ویروس آلوده شده است مانند صدف های پرورش یافته در آب های آلوده
بلع ذرات معلق آلوده به ویروس در هوا
در سطوحی که با مواد ضد عفونی کننده به طور کامل سترون نشده باشند، نوروویروس ها می توانند تا ماه ها باقی بمانند. سطوح سخت باید با مخلوط ۲ پیمانه مواد سفید کننده در ۴ لیتر آب ضد عفونی شوند.

گاهی افراد مبتلا به ویروس می شوند بدون این که علائم بیماری را داشته باشند و گاهی در مبتلایان تا ۲ هفته پس از بهبودی، با وجود رفع علائم، هنوز ویروس در مدفوع وجود دارد. این افراد می توانند ویروس را به دیگران انتقال دهند.

شیوع عفونت روده ای در مدارس، مهد کودک ها، خانه های سالمندان، کشتی، اردوگاه ها، خوابگاه ها، رستوران ها و هر مکانی با تجمع جمعیت ، بیشتر است.

 

تشخیص

تشخیص تنها از روی علائم داده می شود. در صورت ادامه یافتن علائم به بیش از چند روز یا در صورت شدید بودن علائم، مراجعه به پزشک توصیه می شود. پزشک ممکن است برای تشخیص نوع عفونت، ویروسی، باکتریایی یا انگلی، آزمایش مدفوع درخواست کند.

 

درمان

اکثر عفونت های ویروسی گوارشی با گذشت زمان به خودی خود بهبود می یابند. آنتی بیوتیک ها تأثیری در درمان ندارند. هدف درمان کاهش علائم و پیشگیری از بروز عوارض است.

 

رژیم غذایی

مصرف فراوان مایعات  به منظور جایگزینی آب و املاح از دست رفته توصیه می شود
در صورت ادامه استفراغ ، جرعه جرعه نوشیدن آب یا مکیدن یخ مناسب است
مصرف غذا به طور تدریجی با غذاهای سهل الهضم شروع شود. مانند: برنج، سیب زمینی، نان، گوشت بدون چربی، موز
پرهیز از غذاهای چرب یا حاوی شکر تا بهبودی کامل توصیه می شود
کودکان نیاز به توجه ویژه دارند چون احتمال کم آبی بدن پس از اسهال و استفراغ در کودکان بیش از بزرگسالان است.

درمان در کودکان:

تجویز او. آر. اس Oral Rehydration Solutions (ORS)
تغذیه کودک به محض گرسنگی
ادامه مصرف شیر مادر یا شیر خشک مطابق معمول همرا با او. آر. اس
سالمندان یا بزرگسالان دارای ضعف سیستم ایمنی بدن نیز برای پیشگیری از کم آبی بدن باید او. آر. اس مصرف کنند.

 

پیشگیری

شستشوی دست ها با صابون و آب گرم به مدت ۲۰ ثانیه پس از خروج ازدستشویی یا تعویض پوشک و پیش از غذا خوردن یا آماده کردن غذا
ضد عفونی کردن سطوح مانند سطح کابینت ها یا میز تعویض پوشک بچه با مخلوط ۲ پیمانه محلول سفید کننده خانگی در ۴ لیتر آب
پرهیز از مصرف آب و غذایی که احتمال دارد آلوده باشد
اداره دارو و غذای آمریکا FDAدو واکسن را برای حفاظت کودکان در برابر عفونت ها ی روتاویروسی تایید کرده است: روتا تک RotaTeqو روتاریکس  Rotarix. روتاتک در ۲، ۴ و ۶ ماهگی تجویز می شود. روتاریکس در ۲ نوبت داده می شود، یکی در ۶ هفتگی و دیگری حداقل ۴ هفته بعد به شرط آن که پیش از ۲۴ هفتگی باشد.

در گذشته عفونت روتاویروسی در آمریکا از ماه آبان تا فروردین ماه سال بعد بیشترین شیوع را داشت. اما با وجود واکسیناسیون میزان ابتلا کاهش یافته و شیوع آن تا بیش از اوایل اسفند ادامه نمی یابد.